Υπεύθυνη δήλωση ερευνητικού σκοπού: τι είναι, πότε ζητείται και τι δεν καλύπτει

Η υπεύθυνη δήλωση είναι γραπτή δήλωση του άρθρου 8 του ν. 1599/1986, με την οποία ένα πρόσωπο βεβαιώνει γεγονότα ή στοιχεία που γνωρίζει, με ποινική ευθύνη αν δηλώσει εν γνώσει του κάτι ψευδές (άρθρο 22 παρ. 6 του ίδιου νόμου) ^[1]. Σε μια προμήθεια ερευνητικού υλικού, ο προμηθευτής ή το ίδρυμα μπορεί να ζητήσει από τον παραλήπτη να δηλώσει ποιος είναι, για ποιο εργαστήριο παραλαμβάνει και ότι το υλικό θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά για εργαστηριακή έρευνα. Η δήλωση καταγράφει τι δήλωσε ποιος και πότε. Δεν είναι άδεια, δεν αλλάζει το νομικό καθεστώς μιας ουσίας και δεν νομιμοποιεί μια διάθεση που ο νόμος δεν επιτρέπει.

Αυτή η διάκριση είναι όλο το θέμα. Μια υπεύθυνη δήλωση προσθέτει ευθύνη σε αυτόν που την υπογράφει και ένα έγγραφο στον φάκελο αυτού που την παραλαμβάνει. Δεν αφαιρεί καμία υποχρέωση από κανέναν. Όποιος τη βλέπει ως τρόπο να απαλλαγεί από έναν έλεγχο, είτε ως προμηθευτής είτε ως αγοραστής, την έχει καταλάβει ανάποδα.

Τι είναι η υπεύθυνη δήλωση στο ελληνικό δίκαιο

Ο θεσμός ρυθμίζεται από το άρθρο 8 του ν. 1599/1986 για τις σχέσεις κράτους και πολίτη ^[1]. Χρησιμοποιείται για γεγονότα που δεν αποδεικνύονται με άλλο έγγραφο: τι γνωρίζει ο δηλών, τι έχει κάνει ή τι πρόκειται να κάνει ο ίδιος. Η βαρύτητά της δεν προέρχεται από κάποια έγκριση που τη συνοδεύει, γιατί δεν τη συνοδεύει καμία. Προέρχεται από την ποινική κύρωση που προβλέπει το άρθρο 22 παρ. 6 για όποιον εν γνώσει του δηλώνει ψευδή γεγονότα ή αποκρύπτει τα αληθινά ^[1].

Αυτό καθορίζει και τα όριά της. Μια δήλωση μπορεί να βεβαιώσει μόνο ό,τι είναι στη γνώση και στον έλεγχο του δηλούντος. Ένας ερευνητής μπορεί να δηλώσει για ποιο έργο παραλαμβάνει ένα υλικό και πώς θα το χειριστεί το δικό του εργαστήριο. Δεν μπορεί να δηλώσει με νόημα κάτι για πρόσωπα ή πράξεις που δεν ελέγχει.

Γιατί ζητείται σε προμήθειες ερευνητικών υλικών

Πολλά αντιδραστήρια διατίθενται με τον χαρακτηρισμό «μόνο για ερευνητική χρήση». Ο χαρακτηρισμός αυτός περιγράφει τον σκοπό για τον οποίο ο προμηθευτής διαθέτει το υλικό· τι σημαίνει ο χαρακτηρισμός «μόνο για ερευνητική χρήση» το εξηγούμε αλλού. Η υπεύθυνη δήλωση είναι ο τρόπος με τον οποίο ο προμηθευτής καταγράφει ότι ο πελάτης γνωρίζει αυτόν τον σκοπό και δηλώνει ότι τον τηρεί. Αποτελεί μέρος της δέουσας επιμέλειας του προμηθευτή, όχι υποκατάστατό της.

• Σε πρώτη συνεργασία με νέο εργαστήριο ή ίδρυμα, μαζί με τα στοιχεία τιμολόγησης και παράδοσης.
• Όταν η διεύθυνση παράδοσης δεν ταυτίζεται προφανώς με εργαστηριακή εγκατάσταση και ο προμηθευτής χρειάζεται εξήγηση.
• Όταν η εσωτερική πολιτική του προμηθευτή το προβλέπει για ορισμένες κατηγορίες υλικών.
• Όταν το ίδιο το ίδρυμα του αγοραστή τη ζητά για τον φάκελο της προμήθειας.

Τι δηλώνεται

Η δήλωση είναι σύντομη και συγκεκριμένη. Κάθε πρόταση πρέπει να είναι γεγονός που ο δηλών γνωρίζει ή δέσμευση για πράξη του ίδιου. Ένα λογικό περιεχόμενο:

1. Ταυτότητα του δηλούντος και ιδιότητα, όπως επιστημονικός υπεύθυνος ή υπεύθυνος εργαστηρίου, με το ίδρυμα ή την εταιρεία.
2. Αριθμός παραγγελίας ή προσφοράς, ώστε η δήλωση να αφορά συγκεκριμένη προμήθεια και όχι κάθε μελλοντική.
3. Ότι το υλικό θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά για εργαστηριακή έρευνα στο συγκεκριμένο εργαστήριο και όχι για χορήγηση σε ανθρώπους.
4. Ότι ο χειρισμός θα γίνει από εκπαιδευμένο προσωπικό, σύμφωνα με τα έγγραφα ασφάλειας που συνοδεύουν το υλικό ^[5].
5. Ότι το υλικό δεν θα μεταπωληθεί ούτε θα διατεθεί σε τρίτους εκτός του εργαστηρίου.
6. Τόπος, ημερομηνία και υπογραφή, έντυπη ή ψηφιακή.

Όταν ο δηλών υπογράφει για λογαριασμό νομικού προσώπου, πρέπει να έχει την εξουσία να το δεσμεύει. Αλλιώς η δήλωση δεσμεύει μόνο τον ίδιο προσωπικά, και αυτό είναι κάτι που ο παραλήπτης της πρέπει να γνωρίζει.

Τι δεν καλύπτει

Οι υποχρεώσεις του προμηθευτή μένουν ακέραιες. Για παράδειγμα, οι κανόνες του REACH για τη διαβίβαση πληροφοριών ασφάλειας στον παραλήπτη ισχύουν ανεξάρτητα από οτιδήποτε δηλώσει ο πελάτης ^[5]. Και μια ουσία που η νομοθεσία κατατάσσει ως φάρμακο δεν γίνεται κάτι άλλο επειδή ο αγοραστής δηλώνει ερευνητικό σκοπό.

Ευθύνη του δηλούντος

Ο δηλών ευθύνεται για ό,τι γράφει. Όποιος εν γνώσει του δηλώνει ψευδή γεγονότα ή αποκρύπτει τα αληθινά με υπεύθυνη δήλωση υπόκειται στις ποινικές κυρώσεις του άρθρου 22 παρ. 6 του ν. 1599/1986 ^[1]. Στην πράξη, τρεις κανόνες προστατεύουν τον ερευνητή που υπογράφει:

• Δηλώστε μόνο ό,τι γνωρίζετε και ελέγχετε· αφαιρέστε από το κείμενο κάθε πρόταση που αφορά πράξεις άλλων.
• Αν οι συνθήκες αλλάξουν, για παράδειγμα το έργο λήξει ή το υλικό μεταφερθεί σε άλλο εργαστήριο, ενημερώστε γραπτώς τον προμηθευτή.
• Μην υπογράφετε γενικές δηλώσεις «για κάθε μελλοντική παραγγελία» χωρίς χρονικό όριο· συνδέστε κάθε δήλωση με συγκεκριμένη προμήθεια.

Πώς ελέγχει ο προμηθευτής μια δήλωση που λαμβάνει

Μια δήλωση που δεν ελέγχεται είναι απλώς ένα ακόμη χαρτί στον φάκελο. Ο προμηθευτής που τη ζητά αναλαμβάνει και την υποχρέωση να τη διαβάσει, και να τη διαβάσει μαζί με την υπόλοιπη παραγγελία:

• Ο κωδικός επαλήθευσης μιας ηλεκτρονικής δήλωσης ελέγχεται στο gov.gr πριν από την αποστολή, όχι μετά ^[3].
• Το ονοματεπώνυμο και η ιδιότητα του δηλούντος συμφωνούν με τα στοιχεία της παραγγελίας και του τιμολογίου.
• Το εργαστήριο και η διεύθυνση που αναφέρονται στη δήλωση είναι τα ίδια με εκείνα της αποστολής.
• Οι ποσότητες και τα είδη της παραγγελίας είναι εύλογα για το εργαστήριο που περιγράφεται.
• Όταν κάτι δεν συμφωνεί, η ασυμφωνία καταγράφεται και διευκρινίζεται γραπτώς πριν από την αποστολή· αν δεν διευκρινιστεί, η παραγγελία δεν εκτελείται.

Αυτός ο έλεγχος είναι ο λόγος ύπαρξης της δήλωσης. Χωρίς αυτόν, το έγγραφο καταγράφει μόνο ότι κάποιος υπέγραψε κάτι, και δεν λέει τίποτα για το αν ο προμηθευτής έκανε ό,τι όφειλε.

Ηλεκτρονική έκδοση μέσω gov.gr

Η υπεύθυνη δήλωση εκδίδεται ηλεκτρονικά από την υπηρεσία Ψηφιακά Έγγραφα του gov.gr ^[3]. Η είσοδος γίνεται με κωδικούς TAXISnet ή κωδικούς e-banking, και η έκδοση επιβεβαιώνεται με κωδικό μίας χρήσης που αποστέλλεται με SMS στο κινητό που είναι καταχωρισμένο στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας ή σε τράπεζα ^[2]. Κατά το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, η ηλεκτρονική δήλωση έχει την ίδια ισχύ, ηλεκτρονικά ή εκτυπωμένη, με έγγραφο που φέρει θεωρημένο γνήσιο υπογραφής, και τα ψηφιακά έγγραφα του gov.gr φέρουν μοναδικό αριθμό επαλήθευσης και προηγμένη ηλεκτρονική σφραγίδα, σύμφωνα με τον ν. 4727/2020 ^{[2] [4]}.

Για τον παραλήπτη αυτό σημαίνει ότι η επαλήθευση δεν χρειάζεται τηλεφώνημα. Ο κωδικός του εγγράφου ελέγχεται στην υπηρεσία ελέγχου εγκυρότητας του gov.gr, και το αποτέλεσμα του ελέγχου αρχειοθετείται μαζί με τη δήλωση ^[3]. Το κείμενο της δήλωσης είναι ελεύθερο, οπότε αξίζει ο προμηθευτής να δίνει έτοιμη διατύπωση που ο παραλήπτης αντιγράφει, αντί να ζητά «μια υπεύθυνη δήλωση» χωρίς περιεχόμενο.

Αρχειοθέτηση από τις δύο πλευρές

• Ο προμηθευτής συνδέει τη δήλωση με τον αριθμό παραγγελίας, το τιμολόγιο και το δελτίο αποστολής, και κρατά το αποτέλεσμα του ελέγχου εγκυρότητας ^[3].
• Το εργαστήριο κρατά αντίγραφο στον φάκελο της προμήθειας, μαζί με την απόφαση ανάθεσης όπου υπάρχει και τα έγγραφα της παρτίδας.
• Και οι δύο πλευρές κρατούν τη δήλωση για όσο κρατούν τα υπόλοιπα έγγραφα της ίδιας συναλλαγής, όχι λιγότερο.
• Κάθε νέα προμήθεια έχει τη δική της δήλωση· μια παλιά δήλωση δεν καλύπτει νέα παραγγελία με διαφορετικό περιεχόμενο.