Απόρριψη αποβλήτων και αιχμηρών από μικρό εργαστήριο στην Ελλάδα

Πώς απορρίπτει νόμιμα ένα μικρό ερευνητικό εργαστήριο στην Ελλάδα ληγμένα φιαλίδια, διαλύτες και αιχμηρά;

Ένα μικρό εργαστήριο στην Ελλάδα δεν απορρίπτει τα απόβλητά του στον κοινό κάδο ούτε στην αποχέτευση. Πρώτα ταξινομεί κάθε ροή ως επικίνδυνη ή μη επικίνδυνη, μετά τη διαχωρίζει στην πηγή, και στο τέλος την παραδίδει σε αδειοδοτημένο συλλέκτη με παραστατικό. Ό,τι δεν μπορεί να ταξινομήσει, το αντιμετωπίζει ως επικίνδυνο μέχρι να τεκμηριωθεί το αντίθετο.

Το άρθρο ακολουθεί αυτή τη σειρά: ταξινόμηση, ροές ενός μικρού εργαστηρίου, ο ελληνικός θεσμικός κορμός, συλλέκτες και ηλεκτρονικό μητρώο, ο κάδος αιχμηρών, και το αρχείο που κρατάτε. Δεν υποκαθιστά την ενημέρωση από τον συλλέκτη σας και από τις αρμόδιες αρχές, γιατί οι υποχρεώσεις εξαρτώνται από το είδος και την ποσότητα των αποβλήτων.

Τι είναι απόβλητο και τι επικίνδυνο απόβλητο

Η οδηγία 2008/98/ΕΚ ορίζει ως απόβλητο κάθε ουσία ή αντικείμενο που ο κάτοχός του απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει ^[1]. Ένα ληγμένο φιαλίδιο, ένα χρησιμοποιημένο φίλτρο και ένα υπόλειμμα διαλύτη είναι απόβλητα από τη στιγμή που αποφασίζετε να μην τα χρησιμοποιήσετε ξανά. Η οδηγία θέτει και την ιεράρχηση διαχείρισης: πρώτα η πρόληψη, μετά η επαναχρησιμοποίηση, η ανακύκλωση και άλλη ανάκτηση, και μόνο τελευταία η διάθεση ^[1].

Επικίνδυνο είναι το απόβλητο που παρουσιάζει μία ή περισσότερες επικίνδυνες ιδιότητες, όπως τοξικότητα, διαβρωτικότητα, ευφλεκτότητα ή οικοτοξικότητα ^[1]. Στην ευρωπαϊκή και ελληνική πρακτική κάθε απόβλητο παίρνει εξαψήφιο κωδικό από τον Ευρωπαϊκό Κατάλογο Αποβλήτων, και οι κωδικοί με αστερίσκο είναι οι επικίνδυνοι. Για παράδειγμα, τα εργαστηριακά χημικά που περιέχουν ή αποτελούνται από επικίνδυνες ουσίες ανήκουν στη σχετική κατηγορία με αστερίσκο. Τον κωδικό της κάθε ροής τον επιβεβαιώνετε με τον συλλέκτη και με το δελτίο δεδομένων ασφαλείας του υλικού, όχι από μνήμης.

Οι ροές ενός μικρού εργαστηρίου

Ένα μικρό ερευνητικό εργαστήριο παράγει λίγες ροές, αλλά κάθε μία ζητά διαφορετικό χειρισμό. Η σύγχυση προκύπτει όταν όλες καταλήγουν στον ίδιο σάκο.

Τα ληγμένα φιαλίδια χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή ο πειρασμός είναι να τα αδειάσετε ή να τα πλύνετε ώστε να φύγουν ως «άδεια» γυαλιά. Μην το κάνετε. Το περιεχόμενο και η συσκευασία παραδίδονται μαζί, κλειστά και με ετικέτα, και ο συλλέκτης αποφασίζει τον τρόπο επεξεργασίας. Μέχρι την παράδοση, το υλικό που έχει λήξει μπαίνει σε καραντίνα: χωριστό ράφι ή δοχείο, ευδιάκριτη σήμανση «εκτός χρήσης» και καταγραφή στο αρχείο, ώστε να μη χρησιμοποιηθεί κατά λάθος σε επόμενη εργασία.

Οι διαλύτες απαιτούν διαχωρισμό ανά κατηγορία, επειδή ορισμένοι συνδυασμοί αντιδρούν μεταξύ τους και επειδή ο συλλέκτης συνήθως τιμολογεί και επεξεργάζεται χωριστά τους αλογονωμένους. Κάθε δοχείο φέρει ετικέτα με το περιεχόμενο, την ημερομηνία έναρξης και τα σύμβολα κινδύνου του δελτίου δεδομένων ασφαλείας. Το δοχείο παραμένει κλειστό όταν δεν γεμίζει και φυλάσσεται σε δευτερεύον δοχείο συγκράτησης, μακριά από πηγές θερμότητας.

Ο ελληνικός θεσμικός κορμός

Η οδηγία έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο, και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων προσδιορίζει στόχους και ροές, με τον ΕΟΑΝ να δημοσιεύει το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο ^[3][4]. Τα επιμέρους νομοθετήματα και οι αποφάσεις αλλάζουν, γι' αυτό η τρέχουσα ισχύς διαβάζεται από τις σελίδες νομοθεσίας του ΕΟΑΝ και όχι από δευτερογενείς οδηγούς. Το ουσιώδες για έναν μικρό παραγωγό είναι ότι η ευθύνη για το απόβλητο παραμένει στον παραγωγό μέχρι να παραδοθεί σε φορέα που έχει το δικαίωμα να το παραλάβει.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εκδώσει οδηγό για την ασφαλή διαχείριση αποβλήτων από δραστηριότητες υγείας ^[2]. Ένα ερευνητικό εργαστήριο δεν είναι νοσηλευτικό ίδρυμα, αλλά ο οδηγός είναι χρήσιμο πλαίσιο για τον διαχωρισμό στην πηγή, τη σήμανση και τη διαχείριση αιχμηρών, και αναφέρεται εδώ ως διεθνής αναφορά καλής πρακτικής, όχι ως ελληνική υποχρέωση.

Αδειοδοτημένοι συλλέκτες και Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων

Τα επικίνδυνα απόβλητα παραδίδονται σε φορέα συλλογής και μεταφοράς που διαθέτει σχετική άδεια, και ο φορέας τα οδηγεί σε εγκατάσταση επεξεργασίας ή διάθεσης που είναι επίσης αδειοδοτημένη. Ο έλεγχος που κάνει ο παραγωγός πριν από τη σύμβαση είναι απλός: ζητά αντίγραφο της ισχύουσας άδειας του συλλέκτη, με τους κωδικούς αποβλήτων που καλύπτει, και ελέγχει ότι οι κωδικοί των δικών του ροών περιλαμβάνονται.

Στην Ελλάδα η παρακολούθηση των αποβλήτων γίνεται μέσω του Ηλεκτρονικού Μητρώου Αποβλήτων (ΗΜΑ), όπου καταχωρίζονται οι παραγωγοί, οι συλλέκτες και οι μεταφορές. Αν και πώς εγγράφεται ένα συγκεκριμένο εργαστήριο, και ποιες καταχωρίσεις γίνονται από εσάς και ποιες από τον συλλέκτη, εξαρτάται από το είδος και την ποσότητα των αποβλήτων· το ρωτάτε γραπτά τον συλλέκτη και το επιβεβαιώνετε από τις επίσημες σελίδες του ΕΟΑΝ και του αρμόδιου υπουργείου ^[3][4].

Ο κάδος αιχμηρών

Ο κάδος αιχμηρών υπακούει σε λίγους απλούς κανόνες, που προέρχονται από τη διεθνή πρακτική ^[2]. Είναι ανθεκτικός στη διάτρηση και στο υγρό, έχει ασφαλές κλείσιμο και στενό άνοιγμα, και τοποθετείται εντός εμβέλειας του σημείου χρήσης ώστε να μην μεταφέρονται αιχμηρά στο χέρι. Δεν γεμίζει πάνω από την ένδειξη πλήρωσης, δεν ανοίγει ξανά αφού κλείσει οριστικά, και φέρει ετικέτα με την ημερομηνία έναρξης και πλήρωσης.

• Κάδος ανθεκτικός στη διάτρηση, με ασφαλές κλείσιμο και ένδειξη πλήρωσης.
• Τοποθέτηση στο σημείο χρήσης, σε σταθερή βάση και σε ύψος που δεν επιτρέπει πτώση.
• Κανένα ξανακάλυμμα βελόνας με το χέρι και καμία μεταφορά αιχμηρών σε ανοιχτό δοχείο.
• Ετικέτα με ημερομηνία έναρξης, ημερομηνία κλεισίματος και υπεύθυνο.
• Παράδοση στον συλλέκτη κλειστού κάδου, όχι αδειασμένου ή συμπιεσμένου περιεχομένου.

Συμβόλαιο, παραστατικά και αρχείο

Η σύμβαση με τον συλλέκτη ορίζει ποιες ροές παραλαμβάνει, με ποια συχνότητα, σε τι δοχεία και με ποια χρέωση. Κάθε παραλαβή αφήνει παραστατικό, όπως δελτίο ή έντυπο αναγνώρισης αποβλήτων, και εσείς κρατάτε το αντίγραφό σας μαζί με την τελική βεβαίωση διάθεσης, όπου εκδίδεται. Χωρίς τα έγγραφα αυτά δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι το απόβλητο έφτασε εκεί που έπρεπε, και η ευθύνη του παραγωγού δεν έχει τελειώσει.

Το εσωτερικό μητρώο αποβλήτων προσθέτει τη δική σας πλευρά: τι απορρίφθηκε, πότε, πόσο, με ποιον κωδικό και ποιον αριθμό παρτίδας είχε το υλικό. Η απόρριψη ενός ληγμένου φιαλιδίου κλείνει τον κύκλο ζωής της παρτίδας, και ο σύνδεσμός της με τα υπόλοιπα έγγραφα εξηγείται στο τεκμηρίωση και ιχνηλασιμότητα παρτίδας. Για τη γενική τήρηση αρχείου εργαστηρίου και τη διαφορά ανάμεσα σε λήξη και επανέλεγχο, δείτε τα σχετικά άρθρα.