Ν. 4791/2021 αντιντόπινγκ: πού ακουμπά τα ερευνητικά υλικά

Ποιες ουσίες καλύπτει ο ελληνικός νόμος αντιντόπινγκ, ποιον δεσμεύει και τι ορίζει ως διακίνηση;

Ο ν. 4791/2021 (ΦΕΚ Α΄ 51/03.04.2021) είναι ο ελληνικός νόμος που ενσωματώνει τον αναθεωρημένο Κώδικα Αντιντόπινγκ του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντιντόπινγκ (WADA), σε ισχύ από 1.1.2021. Ορίζει ποιες συμπεριφορές συνιστούν παραβάσεις κανόνων αντιντόπινγκ και πώς εφαρμόζεται ο Κατάλογος Απαγορευμένων του WADA στην Ελλάδα ^[1]. Αφορά τον αθλητισμό και όσους συμμετέχουν σε αυτόν. Δεν είναι νόμος για τα φάρμακα ούτε για τα ερευνητικά υλικά.

Γιατί να τον διαβάσει όποιος χειρίζεται εργαστηριακό υλικό; Επειδή ο Κατάλογος Απαγορευμένων περιλαμβάνει κατηγορίες ουσιών, μεταξύ των οποίων πεπτιδικές ορμόνες και αυξητικοί παράγοντες, και επειδή ο νόμος ορίζει τη «διακίνηση» ευρύτερα από το εμπόριο. Ο νόμος δεσμεύει συγκεκριμένα πρόσωπα, όχι κάθε πολίτη, και αυτή η διάκριση είναι το κύριο σημείο του κειμένου.

Τρία διαφορετικά καθεστώτα, όχι ένα

Μια ουσία μπορεί να υπάγεται ταυτόχρονα σε τρεις ανεξάρτητες νομικές λογικές. Η πρώτη είναι η νομοθεσία για τα φάρμακα, που ρυθμίζει την άδεια κυκλοφορίας και τη διάθεση. Η δεύτερη είναι το καθεστώς του υλικού αποκλειστικά ερευνητικής χρήσης, που αφορά τη διάθεση εργαστηριακών αντιδραστηρίων και τους ισχυρισμούς που τη συνοδεύουν. Η τρίτη είναι ο νόμος αντιντόπινγκ, που αφορά τον αθλητισμό.

Οι τρεις λογικές δεν αντικαθιστούν η μία την άλλη. Η ύπαρξη μιας ουσίας στον Κατάλογο Απαγορευμένων δεν την κάνει φάρμακο ούτε ερευνητικό υλικό· το ότι ένα υλικό διατίθεται για εργαστηριακή χρήση δεν το εξαιρεί από τον κατάλογο για τους αθλητές. Ο λόγος που αξίζει να τις ξεχωρίζει κανείς είναι ότι κάθε μία έχει διαφορετικό αποδέκτη και διαφορετική αρχή.

Τι έκανε ο ν. 4791/2021

Ο τίτλος του νόμου λέει ακριβώς τον σκοπό: «αναγκαίες ρυθμίσεις για την εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με τον αναθεωρημένο, με ισχύ από 1ης.1.2021, Κώδικα Αντιντόπινγκ του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντιντόπινγκ». Το κείμενο, που δημοσιεύεται από τον ΕΟΚΑΝ, ακολουθεί τη δομή του Κώδικα: ορισμοί και πεδίο εφαρμογής, παραβάσεις, απόδειξη, κατάλογος απαγορευμένων, έλεγχοι, ανάλυση δειγμάτων, διαχείριση αποτελεσμάτων, κυρώσεις, εφέσεις, και ρόλοι και ευθύνες αθλητών και προσωπικού υποστήριξης ^[1][4].

Ο ΕΟΚΑΝ, ο Εθνικός Οργανισμός Καταπολέμησης του Ντόπινγκ, είναι ο εθνικός οργανισμός αντιντόπινγκ του νόμου, με βάση το άρθρο 128ΣΤ του ν. 2725/1999 και το π.δ. 87/2020. Οι αποφάσεις εφεσιβάλλονται είτε ενώπιον του Διεθνούς Αθλητικού Δικαστηρίου (CAS) στις προβλεπόμενες περιπτώσεις είτε ενώπιον του Ανώτατου Συμβουλίου Επίλυσης Αθλητικών Διαφορών ^[1].

Ο Κατάλογος Απαγορευμένων και η κατηγορία S2

Το άρθρο 4.1 του νόμου ορίζει ότι ο Κατάλογος Απαγορευμένων, όπως δημοσιεύεται και αναθεωρείται από τον WADA, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του νόμου. Εκτός αν ο ίδιος ο κατάλογος ορίζει άλλως, κάθε νέα έκδοση τίθεται σε ισχύ τρεις μήνες μετά τη δημοσίευσή της από τον WADA, χωρίς καμία περαιτέρω ενέργεια από τον εθνικό οργανισμό. Η ευθύνη να γνωρίζουν την τρέχουσα έκδοση ανήκει στους ίδιους τους αθλητές και τα τρίτα πρόσωπα ^[1].

Ο κατάλογος οργανώνεται σε κατηγορίες. Στην πρόσφατη μορφή του περιλαμβάνει τις ουσίες S0 (μη εγκεκριμένες ουσίες), S1 (αναβολικοί παράγοντες), S2 (πεπτιδικές ορμόνες, αυξητικοί παράγοντες, συναφείς ουσίες και μιμητικά), S3 (β2-αγωνιστές), S4 (ορμονικοί και μεταβολικοί τροποποιητές), S5 (διουρητικά και παράγοντες συγκάλυψης), S6 (διεγερτικά), S7 (ναρκωτικά), S8 (κανναβινοειδή) και S9 (γλυκοκορτικοειδή), καθώς και απαγορευμένες μεθόδους ^[3]. Η εκάστοτε ισχύουσα έκδοση, με επεξηγηματικές σημειώσεις και πρόγραμμα παρακολούθησης, δημοσιεύεται και στα ελληνικά από τον ΕΟΚΑΝ· στις 10 Οκτωβρίου 2026 η σελίδα του απαριθμεί την έκδοση του 2026 ^[2].

Για τον αναγνώστη που ενδιαφέρεται για πεπτίδια, η κατηγορία που αφορά είναι η S2. Το άρθρο δεν απαριθμεί ουσίες: ο κατάλογος του WADA τις ονοματίζει ή τις περιγράφει γενικά, και η τρέχουσα έκδοση πρέπει να διαβάζεται από την ίδια την πηγή ^[2][3]. Το αθλητικό σκεπτικό για το οποίο απαγορεύονται ορισμένα πεπτίδια εξηγείται χωριστά, σε κείμενο για την πολιτική του αθλητισμού.

Ποιον δεσμεύει ο νόμος

Ο νόμος ορίζει ως «αθλητή» κάθε πρόσωπο που αγωνίζεται σε διεθνές επίπεδο ή σε εθνικό επίπεδο, όπως το προσδιορίζει ο εθνικός οργανισμός, ενώ για ορισμένους σκοπούς, όπως η εκπαίδευση και οι διατάξεις για τη χορήγηση και τη συνέργεια, αθλητής είναι οποιοδήποτε πρόσωπο αγωνίζεται σε άθλημα υπό τη δικαιοδοσία υπογράφοντος μέρους του Κώδικα. Ο εθνικός οργανισμός έχει διακριτική ευχέρεια να εφαρμόσει κανόνες και σε αθλητή κατώτερου επιπέδου ^[1].

«Προσωπικό υποστήριξης αθλητή» είναι ο προπονητής, ο γυμναστής, ο μάνατζερ, ο εκπρόσωπος, το προσωπικό ομάδας, το ιατρικό ή παραϊατρικό προσωπικό, ο γονέας ή άλλο πρόσωπο που εργάζεται, φροντίζει ή βοηθά έναν αθλητή κατά την προετοιμασία ή τη συμμετοχή του σε αγώνες ^[1]. Ο ορισμός είναι λειτουργικός: προσδιορίζεται από τη σχέση με τον αθλητή και όχι από τον τίτλο ή το επάγγελμα.

Τι ορίζει ο νόμος ως διακίνηση

Στους ορισμούς του άρθρου 1 η διακίνηση είναι η πώληση, η παροχή, η μεταφορά, η αποστολή, η παράδοση και η διανομή προς οποιονδήποτε τρίτο, ή η κατοχή για οποιονδήποτε από αυτούς τους σκοπούς, απαγορευμένης ουσίας ή μεθόδου, με φυσικό τρόπο ή με ηλεκτρονικά ή άλλα μέσα, από αθλητή, προσωπικό υποστήριξης ή άλλο πρόσωπο που υπόκειται στη δικαιοδοσία του εθνικού οργανισμού αντιντόπινγκ. Ο ορισμός εξαιρεί ρητά τις ενέργειες καλόπιστου ιατρικού προσωπικού που σχετίζονται με πραγματικούς και νόμιμους θεραπευτικούς σκοπούς ^[1].

Δύο πράγματα αξίζουν προσοχή. Πρώτον, ο ορισμός δεν περιορίζεται στην πώληση: η παράδοση και η αποστολή χωρίς αντάλλαγμα εμπίπτουν επίσης. Δεύτερον, η παράβαση του άρθρου 2.7 ορίζεται ως παράβαση κανόνα αντιντόπινγκ από «αθλητή ή άλλο πρόσωπο», και ο ορισμός της διακίνησης συνδέεται με πρόσωπα «που υπόκεινται στη δικαιοδοσία» του εθνικού οργανισμού ^[1]. Η ακριβής έκταση του «άλλου προσώπου» πρέπει να διαβάζεται στο κείμενο του νόμου και όχι να εικάζεται.

Τι σημαίνει για πωλητές και προμηθευτές εργαστηριακού υλικού

Ο νόμος δεν απευθύνεται σε προμηθευτές εργαστηριακών υλικών ως τέτοιους. Η σχέση τους με αυτόν είναι έμμεση και προκύπτει σε δύο σημεία. Το πρώτο είναι ότι ο ορισμός της διακίνησης καλύπτει «άλλο πρόσωπο» υπό τη δικαιοδοσία του εθνικού οργανισμού, και αν ένας προμηθευτής συναλλάσσεται με αθλητικούς φορείς, το θέμα ξεπερνά τη λογική του εμπορίου. Το δεύτερο είναι ότι, για συναλλαγές με πρόσωπα αθλητικής δικαιοδοσίας, η τεκμηρίωση του αποδέκτη και του δηλωμένου σκοπού αποκτά πρόσθετη σημασία.

Στην πράξη, η συνετή τήρηση αρχείου αφορά τρία πράγματα: ποιος είναι ο αποδέκτης (φορέας, εργαστήριο, ιδιώτης), ποιος ο δηλωμένος σκοπός και ποια η σχέση του αποδέκτη με τον αθλητισμό, αν προκύπτει από το παραστατικό ή την επικοινωνία. Η δήλωση σκοπού που συλλέγεται από το εργαστήριο-αποδέκτη καλύπτεται σε χωριστό άρθρο για την υπεύθυνη δήλωση και τον ερευνητικό σκοπό.

Πώς παρακολουθείτε τις αλλαγές

Η έκδοση του Καταλόγου αλλάζει συνήθως ετησίως και, όπως προβλέπει το άρθρο 4.1, τίθεται σε ισχύ τρεις μήνες μετά τη δημοσίευσή της, εκτός αν προβλέπεται άλλως ^[1]. Η σελίδα του ΕΟΚΑΝ απαριθμεί τις εκδόσεις των ετών 2021 έως 2026 ^[2]· η ισχύουσα κάθε στιγμή πρέπει να επαληθεύεται εκεί και στη σελίδα του WADA ^[3]. Το κείμενο αυτό διαβάστηκε στις 10 Οκτωβρίου 2026 και δεν υποκαθιστά τον έλεγχο της τρέχουσας έκδοσης.

1. Ελέγξτε την τρέχουσα έκδοση του Καταλόγου στον ΕΟΚΑΝ και στον WADA.
2. Σημειώστε ημερομηνία ελέγχου και έκδοση στο αρχείο.
3. Αν συναλλάσσεστε με αθλητικό φορέα, καταγράψτε τον αποδέκτη και τον δηλωμένο σκοπό.
4. Για ποινικά ζητήματα, απευθυνθείτε σε δικηγόρο· το άρθρο δεν τα καλύπτει.