Διακρίβωση ζυγού και πιπέτας: τι αγοράζετε και από ποιον

Πώς επιλέγω εργαστήριο διακρίβωσης στην Ελλάδα και τι πρέπει να γράφει το πιστοποιητικό;

Για να επιλέξετε εργαστήριο διακρίβωσης στην Ελλάδα, ελέγξτε τρία πράγματα πριν ζητήσετε τιμή: ότι το εργαστήριο υπάρχει στον Κατάλογο Εργαστηρίων του Εθνικού Συστήματος Διαπίστευσης (Ε.ΣΥ.Δ.) ^[1], ότι το πεδίο διαπίστευσής του καλύπτει το είδος και το εύρος του οργάνου σας, και ότι το πιστοποιητικό που θα παραλάβετε αναφέρει ιχνηλασιμότητα, αποτελέσματα με διόρθωση και αβεβαιότητα μέτρησης. Χωρίς αυτά, αγοράζετε ένα χαρτί και όχι μια τεκμηριωμένη μέτρηση.

Η διακρίβωση είναι η αγορά που γίνεται συχνότερα λάθος, γιατί συγχέεται με τη συντήρηση και με τον ημερήσιο έλεγχο. Ο ζυγός που ελέγχετε κάθε πρωί με ένα πρότυπο βάρος δεν είναι διακριβωμένος. Είναι ελεγμένος. Ο διακριβωμένος ζυγός έχει συγκριθεί με πρότυπα που ανάγονται σε εθνικά πρότυπα, και η σύγκριση έχει καταγραφεί.

Διακρίβωση, επαλήθευση, συντήρηση: τρεις αγορές

Η διακρίβωση συγκρίνει την ένδειξη του οργάνου με πρότυπο γνωστής τιμής και αναφέρει τη διαφορά, μαζί με την αβεβαιότητα της σύγκρισης. Η επαλήθευση (ο ημερήσιος ή ο πριν τη χρήση έλεγχος) απαντά αν το όργανο εξακολουθεί να συμπεριφέρεται όπως όταν διακριβώθηκε. Η συντήρηση το διατηρεί σε καλή λειτουργία. Και οι τρεις καταγράφονται, αλλά μόνο η πρώτη παράγει πιστοποιητικό με ιχνηλασιμότητα.

Για έναν ζυγό, το εκπαιδευτικό υλικό του ΕΚΠΑ που παρουσιάζει τις απαιτήσεις του Ε.ΣΥ.Δ. ορίζει διακρίβωση με πρότυπα βάρη ανάλογα με τη χρήση (γραμμικότητα, μηδέν, ακρίβεια, έκκεντρη ζύγιση, επαναληψιμότητα), συχνότητα ετήσια εκτός αν τεκμηριώνεται σταθερότητα, και έλεγχο ημερήσιο ή πριν τη χρήση ^[2]. Αυτή η τριπλή διάκριση είναι η πρακτική απάντηση στο ερώτημα τι αγοράζετε και τι κάνετε εσείς.

Πώς ελέγχετε ότι το πεδίο καλύπτει το όργανό σας

Ο Κατάλογος Εργαστηρίων του Ε.ΣΥ.Δ. έχει δύο πεδία αναζήτησης, με επωνυμία και με αριθμό πιστοποιητικού ή προτύπου διαπίστευσης, και δείχνει τα αποτελέσματα σε σελίδες με σύνδεσμο «Αναλυτικά στοιχεία» ανά εγγραφή ^[1]. Στη λίστα δεν εμφανίζεται διάκριση ανάμεσα σε εργαστήρια δοκιμών και διακριβώσεων, ούτε το πεδίο διαπίστευσης, και αυτό βρίσκεται στη σελίδα της εγγραφής.

Ελέγξτε στη σελίδα της εγγραφής τρία στοιχεία: το είδος του μεγέθους (μάζα, όγκος, θερμοκρασία), το εύρος και την αβεβαιότητα που δηλώνεται ως δυνατότητα του εργαστηρίου. Ένα εργαστήριο που διακριβώνει ζυγούς έως κάποιο όριο δεν διακριβώνει αυτομάτως αναλυτικούς ζυγούς με μεγαλύτερη διακριτική ικανότητα, και ένα εργαστήριο διαπιστευμένο για μάζα δεν καλύπτει πιπέτες· αυτές διακριβώνονται ως όγκος, συνήθως σταθμικά. Δεν ελέγξαμε ποια συγκεκριμένα εργαστήρια προσφέρουν διακρίβωση πιπετών· αυτό το απαντά η σελίδα κάθε εγγραφής.

Τι πρέπει να γράφει ένα έγκυρο πιστοποιητικό

Το πρότυπο ISO/IEC 17025 ορίζει ελάχιστο περιεχόμενο για τα πιστοποιητικά διακρίβωσης, και σε αυτό περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα, η αβεβαιότητα μέτρησης και η δήλωση μετρολογικής ιχνηλασιμότητας ^[3]. Στην πράξη διαβάζετε το πιστοποιητικό με αυτή τη σειρά: ότι αφορά το δικό σας όργανο (κατασκευαστής, μοντέλο, σειριακός αριθμός), ποια πρότυπα χρησιμοποιήθηκαν και αν ανάγονται σε εθνικά, ποιες ήταν οι συνθήκες περιβάλλοντος, ποια ήταν η ένδειξη του οργάνου και η τιμή του προτύπου, ποια είναι η διόρθωση και πόση η αβεβαιότητα.

Προσοχή στην ένδειξη «συμμορφώνεται». Μια κρίση συμμόρφωσης έχει νόημα μόνο αν αναφέρεται το κριτήριο με το οποίο έγινε· το πιστοποιητικό διακρίβωσης είναι πρωτίστως έγγραφο μετρήσεων, και η αξιολόγηση της καταλληλότητας για τη δική σας χρήση είναι δική σας δουλειά. Αν σας ενδιαφέρει να εκτελείτε ο ίδιος τον ενδιάμεσο έλεγχο, δείτε τη διαδικασία ελέγχου ενός ζυγού.

Επί τόπου ή αποστολή του οργάνου

Ένας ζυγός ακριβείας επηρεάζεται από τη μετακίνηση και από το περιβάλλον όπου λειτουργεί. Η διακρίβωση επί τόπου μετρά το όργανο όπως το χρησιμοποιείτε, με τα ίδια ρεύματα αέρα, την ίδια θερμοκρασία και την ίδια βάση. Η αποστολή σε εργαστήριο δίνει ελεγχόμενες συνθήκες, αλλά το όργανο πρέπει να ξαναρυθμιστεί και να ελεγχθεί μετά την επιστροφή. Δεν βρήκαμε δημόσια πηγή που να ορίζει ποιο είναι προτιμότερο· ρωτήστε το εργαστήριο ποιες υπηρεσίες προσφέρει και για ποια όργανα.

Συχνότητα διακρίβωσης και τι τη μεταβάλλει

Το εκπαιδευτικό υλικό του ΕΚΠΑ παραθέτει ενδεικτικά διαστήματα επαναδιακρίβωσης από διεθνείς οδηγούς (UKAS LAB 24, NIST Handbook 130, DKD-R6-1 και Hellas Lab) και όχι δεσμευτικούς κανόνες ^[2]. Σύμφωνα με αυτά, τα ζυγιστικά όργανα ξαναδιακριβώνονται κάθε 12 μήνες, οι ζυγοί πίεσης κάθε 60, τα θερμόμετρα εργασίας κάθε 12, και ένας αναλυτικός ζυγός ακρίβειας 0,01 mg που χρησιμοποιείται 2-3 φορές την εβδομάδα σε χημείο ερευνητικού ιδρύματος κάθε 12 μήνες. Για τα θερμόμετρα αναφοράς αναφέρονται 5 έτη ή ετήσιος έλεγχος σε επιλεγμένα σημεία, όπως το σημείο πάγου ^[2].

Αυτά τα διαστήματα μεταβάλλονται με τη χρήση: συχνότερη χρήση, πιο απαιτητικό περιβάλλον ή αποτυχία του ενδιάμεσου ελέγχου σημαίνουν συντομότερο διάστημα. Η ίδια πηγή ορίζει ότι ο ογκομετρικός εξοπλισμός μικρών όγκων διακριβώνεται ετησίως ως προς ακρίβεια και πιστότητα ^[2]. Το διάστημα που θα υιοθετήσετε είναι δική σας απόφαση, που πρέπει να είναι γραμμένη στο σύστημά σας.

Κόστος και τι να ζητήσετε στην προσφορά

Δεν παραθέτουμε τιμές· δεν βρήκαμε δημοσιευμένο τιμοκατάλογο διακρίβωσης και δεν θα εικάσουμε. Η προσφορά οφείλει να αναφέρει: το είδος και τον αριθμό των οργάνων, τα σημεία και το εύρος διακρίβωσης, αν η διακρίβωση γίνεται εντός πεδίου διαπίστευσης, αν περιλαμβάνεται ρύθμιση και τι συμβαίνει όταν το όργανο βρεθεί εκτός ορίων, τον χρόνο παράδοσης του πιστοποιητικού, το ΦΠΑ και αν η υπηρεσία γίνεται επί τόπου.

Ζητήστε επίσης να σας πουν εκ των προτέρων τι σημαίνει «εκτός ορίων» για το συγκεκριμένο όργανο και ποιος αποφασίζει. Αν ένας ζυγός βρεθεί να αποκλίνει περισσότερο από όσο ανέχεστε, το πιστοποιητικό «ως βρέθηκε» είναι το έγγραφο που σας λέει ότι οι ζυγίσεις της περιόδου από την προηγούμενη διακρίβωση έγιναν με όργανο εκτός ανοχής. Γι' αυτό το πρώτο αποτέλεσμα, πριν από οποιαδήποτε ρύθμιση, πρέπει να περιλαμβάνεται στο πιστοποιητικό και να μη χάνεται. Χωρίς αυτό, δεν μπορείτε να αξιολογήσετε αναδρομικά ποιες μετρήσεις επηρεάστηκαν.

Καταχώριση στο αρχείο εξοπλισμού

Μόλις παραλάβετε το πιστοποιητικό, ανοίξτε μια καρτέλα οργάνου με: ταυτότητα (κατασκευαστής, μοντέλο, σειριακός αριθμός), ημερομηνία διακρίβωσης, εργαστήριο, αριθμό πιστοποιητικού, διόρθωση και αβεβαιότητα στα σημεία που χρησιμοποιείτε, ημερομηνία επόμενης διακρίβωσης και αποτέλεσμα του πρώτου ενδιάμεσου ελέγχου μετά την επιστροφή. Επισημάνετε το όργανο ως διακριβωμένο με ημερομηνία λήξης, και αφαιρέστε το από τη χρήση αν η ημερομηνία παρέλθει.

1. Βρείτε στον Κατάλογο του Ε.ΣΥ.Δ. δύο ή τρία εργαστήρια και ανοίξτε τη σελίδα κάθε εγγραφής.
2. Επιβεβαιώστε γραπτά ότι το μέγεθος, το εύρος και η κλάση του οργάνου σας καλύπτονται.
3. Ζητήστε προσφορά με σημεία διακρίβωσης, ρύθμιση, ΦΠΑ και χρόνο παράδοσης.
4. Διαβάστε το πιστοποιητικό: ταυτότητα, πρότυπα και ιχνηλασιμότητα, διόρθωση, αβεβαιότητα.
5. Καταχωρίστε το στο αρχείο εξοπλισμού και ορίστε την ημερομηνία επόμενης διακρίβωσης.